Πόσο πάνε τα ισόβια;

Πόσο πάνε τα ισόβια, μάστορα;


Έχει πλάκα (αν και είναι ενίοτε τραγικό) το τι μαθαίνεις συζητώντας τυχαία με φίλους, γνωστούς, ή απλώς άλλους ανθρώπους που κατέχουν ένα-δυο πράγματα στο αντικείμενό τους. Πράγματα που κάνουν τους «τυπικούς» απατεώνες να φαίνονται ψιλικατζήδες και αγγελούδια. Τρύπες στους θεσμούς που μπροστά τους κάτι χαριστικές προσλήψεις ή συμβάσεις έργου είναι απλά φιλοδωρήματα.



Πήγα να βρω μία δικηγόρο για μία συνέντευξη που ίσως καταφέρω να ανεβάσω εδώ το επόμενο διάστημα και, μεταξύ καφέ και μπύρας, άκουσα κάτι περί αναθέσεων «καμμένων» υποθέσεων ή καλύτερα «καμμένων» ανθρώπων σε διαδρομιστές δικηγόρους, που καταδικάζουν με άνεση τον πελάτη τους και πληρώνονται αδρά από το Δημόσιο. Και άρχισα να το ψάχνω, όσο μπορώ χωρίς να είμαι ρεπόρτερ του δικαστικού. Ορίστε τα αποτελέσματα.

Το πρόβλημα
Στα ελληνικά δικαστήρια αλλά και παγκοσμίως, ξεχωριστή σημασία έχουν οι έδρες που δικάζουν κακουργήματα, τόσο λόγω της βαρύτητας των κατηγοριών όσο και του ύψους της ποινής που αυτές μπορεί να επισύρουν όταν αποδειχθούν. Μπορούμε να πούμε ότι χονδρικά κατηγοριοποιούνται σε τρεις τομείς: εγκλήματα κατά ζωής, κατά περιουσίας (ιδιωτικής και δημόσιας) και εμπορία ναρκωτικών. Η τρίτη είναι αυτή που μας ενδιαφέρει. Σημειώστε επίσης ότι εκεί «πετάνε» οι Αρχές και τους περισσότερους λαθρομετανάστες που συλλαμβάνονται, ευκαιρίας πάντα δοθείσης.

Ναρκομανείς και μετανάστες έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: σε μεγάλο ποσοστό οι ίδιοι και οι δικοί τους από κάποιο σημείο και μετά δεν μπορούν ή δεν θέλουν να συνδράμουν στην υπεράσπισή τους. Έτσι, οδηγούνται σε δίκη πρωτοδίκως χωρίς να έχουν εκ των προτέρων συνήγορο για την υπεράσπισή τους, κάτι που απαγορεύεται ρητά από τη νομοθεσία, προκειμένου να διεξαχθεί αυτή, ειδικά όταν πρόκειται για κατηγορίες σε βαθμό κακουργήματος. Η δίκη τους είναι απλούστατη, καθώς συνήθως μόνος μάρτυρας είναι για τον κατήγορο ο αστυνομικός που έκανε τη σύλληψη. Επίσης, πολύ συχνά το ίδιο κάνουν και στο δεύτερο βαθμό, καθώς μέχρι την εκδίκαση έχουν εκτίσει μεγάλο μέρος της πρωτόδικης ποινής.

Διάφορες λύσεις
Τα παλιά τα χρόνια (μεταπολιτευτικά ας πούμε), ο πρόεδρος όταν είχε κατηγορούμενο χωρίς υπεράσπιση, επέβαλε σε κάποιον από τους παρόντες δικηγόρους άλλων υποθέσεων να τον υπερασπιστούν. Λίγο αργότερα, ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών ξεκίνησε μία λίστα εθελοντών μελών, που ειδοποιούντο να αναλάβουν κατηγορούμενους χωρίς υπεράσπιση.

Η λίστα αυτή, η οποία εφαρμόστηκε από το ΔΣΑ σε διάφορους βαθμούς και με μεταβαλλόμενη επιτυχία, λειτουργεί μέχρι σήμερα. Σε αυτήν δηλώνουν συμμετοχή όσοι δικηγόροι θελήσουν και έχουν τα τυπικά προσόντα. Το πρόβλημα ωστόσο προέκυψε στο σημερινό του μέγεθος, με τη νομοθετική λύση του προβλήματος, τα τελευταία χρόνια!

Τι προβλέπει η νομοθεσία
Κορφολογώντας τμήματα του 3226/2004, διαβάζει κανείς: Η νομική βοήθεια παρέχεται ύστερα από αίτηση του δικαιούχου… αίτηση και δικαιολογητικά υποβάλλονται 15 τουλάχιστον ημέρες πριν τη δίκη. Η προθεσμία μπορεί να συντμηθεί σε περίπτωση μεταγενέστερης κλήτευσης…

H επιλογή γίνεται βάσει καταστάσεως του οικείου Δικηγορικού Συλλόγου, που συντάσσει μηνιαία κατάσταση δικηγόρων υπηρεσίας του επόμενου μήνα, ξεχωριστά για ποινικές υποθέσεις… και την αποστέλλει στο οικείο Δικαστήριο. Παράλληλα, συντάσσει ημερήσια κατάσταση με ικανό αριθμό δικηγόρων για την παροχή νομικής βοήθειας στην ανάκριση και στην εκδίκαση κακουργημάτων και αυτόφωρων πλημμελημάτων.

Οι συνήγοροι υπηρεσίας ορίζονται κατ’ αλφαβητική σειρά από την κατάσταση του Δικηγορικού Συλλόγου. Αν δεν έχει σταλεί η ημερήσια κατάσταση η επιλογή γίνεται από τη μηνιαία, αν δεν έχει σταλεί η μηνιαία η επιλογή γίνεται από όλους τους δικηγόρους του οικείου Δικηγορικού Συλλόγου.

Κατ’ εξαίρεση, εάν ζητηθεί, μπορεί να οριστεί ο δικηγόρος που έχει χειριστεί, στο πλαίσιο του συστήματος νομικής βοήθειας, την ίδια υπόθεση σε προηγούμενο στάδιο.

Ποια θα ήταν η «πεπατημένη»
Όταν ο πρόεδρος της έδρας αντιληφθεί πως κατηγορούμενος στερείται υπεράσπισης, επικοινωνεί με το δικηγορικό σύλλογο προκειμένου να ενημερωθεί ο δικηγόρος που έχει δηλώσει εθελοντής και βρίσκεται στην κορυφή της προαναφερθείσας λίστας. Ο τελευταίος με τη σειρά του λογικά θα πάρει τη δικογραφία για να τη μελετήσει, οπότε θα ζητήσει ολιγοήμερη τουλάχιστον αναβολή της εκδίκασης. Σημειώστε επίσης ότι το κράτος έχει αναλάβει αυτό να πληρώσει τους συνηγόρους, με 955 ευρώ για τον πρώτο βαθμό και 1.277 ευρώ για το δεύτερο, ανά υπόθεση (μετά τις κρατήσεις (27%), είναι 697,15 ευρώ και 932,21 ευρώ αντίστοιχα).

Κανονικά βέβαια, με την αλλαγή της νομοθεσίας και αν είχαμε σοβαρό κράτος, θα έπρεπε να έχουν μεριμνήσει οι υπεύθυνοι ώστε να επικαιροποιηθούν τα αντίστοιχα έγγραφα, ειδικά δε οι κλήσεις που επιδίδονται στους κατηγορούμενους. Απλούστερα, να αναγράφεται ευκρινώς ότι σε περίπτωση που δεν έχει ή δεν σκοπεύει ο κατηγορούμενος να βρει δικηγόρο, να ενημερώσει εγκαίρως ώστε να του οριστεί. Φυσικά, καμία τέτοια μέριμνα δεν έχει ληφθεί την τελευταία τριετία.

Όπως μάλιστα αναφέρει το άρθρο 5, η ενημέρωση για τη δυνατότητα αυτή πρέπει να παρέχεται επί ποινικών υποθέσεων από τους εισαγγελείς υπηρεσίας και τους εισαγγελείς-επόπτες των καταστημάτων κράτησης… από τους οποίους θα ενημερώνονται οι ενδιαφερόμενοι για τη δυνατότητα ένταξης τους στο σύστημα της νομικής βοήθειας για πολίτες χαμηλού εισοδήματος. Τέτοια ενημέρωση…

Μόλις μυριστούν το πτώμα, μαζεύονται
Δεκάδες λοιπόν, αν όχι εκατοντάδες, κατηγορούμενοι κάθε μήνα φτάνουν για να δικαστούν, χωρίς υπεράσπιση, ακόμα και διάθεση υπεράσπισης. Το προεδρείο κανονικά πρέπει να ειδοποιήσει το ΔΣΑ. Κάνει ωστόσο κάτι «πρακτικότερο» για να μη χάνονται ώρες χωρίς εκδίκαση υποθέσεων. Όπως στα χρόνια της μεταπολίτευσης, αναζητά στην αίθουσα και τους γύρω διαδρόμους δικηγόρους που έχουν ήδη δηλώσει εθελοντές στη σχετική λίστα, για να αναλάβουν άμεσα τον κατηγορούμενο. Εδώ βρίσκεται και το κλειδί του προβλήματος.

Οι αετονύχηδες των δικαστηρίων λοιπόν, φροντίζουν να βρίσκονται πάντα στη σχετική λίστα και παροικούν τις αίθουσες όπου δικάζονται κυρίως υποθέσεις ναρκωτικών και λαθρομεταναστών. Μόλις ο πρόεδρος αναζητήσει υπεράσπιση ορμούν διεκδικώντας την -συχνά μάλιστα διαπληκτίζονται έντονα μπροστά σε δικαστές και αστυνομικούς!- και λόγω της πληθώρας υποθέσεων σχεδόν κάθε φορά έχουν τουλάχιστον έναν πελάτη.

Απλά μαθηματικά της ντροπής
Υπολογίζοντας ετησίως 52 εβδομάδες Χ 3 εργάσιμες από τις 5, αφαιρώντας και 6 αργίες για το στρογγύλεμα, έχουμε 150 ημέρες εκδικάσεων κακουργημάτων. Κατά συνέπεια εάν κάποιος από αυτούς τους αετονύχηδες είναι σωστά «τοποθετημένος» στην πιάτσα, μπορεί με μία υπόθεση ημερησίως (περίπου μία ώρα εκδίκαση και γραφειοκρατία) να εισπράττει ετησίως από το Δημόσιο 143.250 ευρώ μικτά ή 104.572,5 ευρώ καθαρά! Αναλογικά μισθωτός για να πάρει αυτά τα χρήματα θα είχε μηνιαίως αποδοχές 10.232 ευρώ μικτά ή 7.469 ευρώ καθαρά!

Σε ένα πιο ρεαλιστικό σενάριο και για να μην υπάρχουν αντιρρήσεις ότι δεν υπάρχει πελάτης για όλους κάθε ημέρα, με έναν πελάτη αυτού του τύπου την εβδομάδα, έχουμε μόνο για πρωτόδικες υποθέσεις 49.660 ευρώ μικτά ή 36.251,8 καθαρά έσοδα! Χωρίς καμία προσπάθεια υπεράσπισης του κατηγορουμένου!

Και γιατί να προσπαθήσει, δηλαδή;
Όσο λογικό φαίνεται να υπάρχει η δυνατότητα στο νόμο, τόσο παράλογο είναι όταν δεν υπάρχει έλεγχος. Ο κατηγορούμενος μπορεί να ζητήσει να οριστεί και στο δεύτερο βαθμό ο ίδιος δικηγόρος που είχε αρχικά!

Έτσι, ο καλός συνήγορος μπαίνει ασθμαίνων στην αίθουσα και αντί να ζητήσει αναβολή για να μελετήσει τη δικογραφία, μπορεί να πει στον έρμο πρεζάκια το εξής απατηλό: «παληκάρι μου, εγώ είμαι μαζί σου, αλλά εδώ τα πράγματα είναι δύσκολα. Μη φοβάσαι ωστόσο και στο Εφετείο θα σε φτιάξω σωστά, χωρίς να πληρώσεις μία». Και έτσι, καπαρώνει τη δουλειά και στο δεύτερο βαθμό…

Περισσότερα απλά μαθηματικά της ντροπής
Με δεδομένο ότι 10 υποθέσεις τελειώνουν την ίδια ημέρα, αυτές φτάνουν τις 1.500 ετησίως. Άλλες 10 κάθε ημέρα κρατάνε 2 ημέρες συνολικά τουλάχιστον, οπότε ετησίως είναι οι μισές, δηλαδή 750. Στο σύνολο των δύο, 1.500 + 750 = 2.250 υποθέσεις, βάζουμε ένα μέσο όρο δύο κατηγορούμενων και φτάνουμε στους 4.500 κατηγορούμενους κάθε χρόνο. Εάν οι μισοί περίπου δεν έχουν δικηγόρο, τότε το κράτος κάθε χρόνο πληρώνει για την υπεράσπισή τους τουλάχιστον 2 - 3 εκατ. ευρώ σε πρώτο ή δεύτερο βαθμό.

Προσθέστε τώρα το συνωστισμό στις φυλακές καθώς ο συνήγορος δεν επιδιώκει μικρότερη ποινή, το κόστος ανέγερσης νέων σοφρωνιστικών καταστημάτων, το κόστος επάνδρωσής τους, το κόστος διατροφής, υγειονομικής περίθαλψης, προγραμμάτων κοινωνικής επανένταξης και επαγγελματικής κατάρτισης (κάτι γελοίο σε υπερφορτωμένες φυλακές), όπως και άλλα που δεν γνωρίζω πιθανώς. Το τελικό κόστος για το Δημόσιο είναι τεράστιο.

Πόσα πληρώνει το υπουργείο
Σε τηλεφωνική επικοινωνία με την προϊσταμένη του Τμήματος Προϋπολογισμού της Διεύθυνσης Οικονομικού του υπουργείου Δικαιοσύνης κ.Αργυρώ Ελευθεριάδου, έμαθα ότι κατ’ αρχήν το κονδύλι που εγγράφεται μέχρι και φέτος για κάλυψη αποζημίωσης δικηγόρων και άλλων προσώπων (συμβολαιογράφων, δικαστικών επιμελητών, μεταφραστών, διερμηνέων, πραγματογνωμόνων κ.α.) δεν καλύπτει τις ανάγκες. Το 2005 ήταν 5,4 εκατ. ευρώ και φέτος φτάνει τα 6,3 εκατ. ευρώ, ωστόσο τα χρήματα έφτασαν για να πληρωθούν υποθέσεις μέχρι τον Απρίλιο του 2006. Οι υπόλοιποι μετακυλίονται στον επόμενο προϋπολογισμό, ενώ αναμένεται η σχετική πρωθυπουργική απόφαση για τις δαπάνες παρελθουσών χρήσεων.

Στα αξιοσημείωτα το ποσοστό που μου ανέφερε για τους δικηγόρους, δηλαδή 40% περίπου, καθώς επιβεβαιώνει τους σχετικά αυθαίρετους υπολογισμούς μου για τα 2 - 3 εκατ. ευρώ ετησίως στο τζίρο των υποθέσεων αυτών.

Πρακτικές δυσκολίες
Όπως εγώ από κάποια στιγμή και μετά δεν έχω το χρόνο και τις διόδους (δεν είμαι ρεπόρτερ του υπουργείου Δικαιοσύνης, δηλαδή) να διασταυρώσω πλήρως τις πληροφορίες και να τεκμηριώσω τις εκτιμήσεις μου, έτσι και το ίδιο το καθεστώς λειτουργίας των αθηναϊκών τουλάχιστον δικαστηρίων φαίνεται να μην δίνει μεγάλη σημασία στο φαινόμενο αυτό.

Ωστόσο η εγκατάλειψη υποδίκων χωρίς ίδια μέσα στην τύχη τους, πόσο μάλλον στα νύχια κάποιων επιτήδειων, όσο και η συνεχής τροφοδοσία του σωφρονιστικού συστήματος με τροφίμους που εκτίουν τις μεγαλύτερες πιθανές ποινές λόγω ανύπαρκτης υπεράσπισης, θα πρέπει να μας προβληματίσουν όλους, πιστεύω.